Po czwartkowym wyroku TSUE (12.02.2026, C-471/24) sektor bankowy i jego pełnomocnicy, a także analitycy finansowi z tym sektorem związani, hucznie i szumnie ogłosili sukces i rzekomy koniec sporów o WIBOR. Tymczasem nie w Luksemburgu, a u nas w Polsce, dokładniej w gabinecie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniu 23 stycznia 2026 r. zapadła przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski S.A. w Warszawie decyzja nr DOZIK-1/2026 uznająca aż 4 klauzule umowne dot. oprocentowania zmiennego w limicie odnawialnym i umowie kredytu w rachunku płatniczym za niedozwolone postanowienia umowne i zakazująca ich wykorzystywania.
Na bank zostały nałożone ponadto następujące obowiązki:
- przekazanie konsumentom informacji o decyzji i jej treści;
- traktowanie ww. postanowień jako bezskutecznych i niewiążących konsumenta;
- złożenie oświadczenia na swojej stronie internetowej oraz mediach społecznościowych banku o stosowaniu klauzul niedozwolonych wskazanych w decyzji Prezesa UOKiK;
- zapłacenie kary w kwocie 79 291 000,00 zł (siedemdziesiąt dziewięć milionów dwieście dziewięćdziesiąt jeden tysięcy złotych).
Decyzja jest dostępna pod linkiem: https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf
Klauzule umowne, które Prezes UOKiK uznał za abuzywne to:
- w okresie obowiązywania Umowy Bank jest uprawniony do podwyższania albo obniżania oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości:
– którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego – zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa procentowa
– ustalonych jako średnia arytmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Benchmark S.A. , o co najmniej 0,10 punktu procentowego w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości o jaką została zmieniona określona stawka referencyjna;
w przypadku zaprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w Umowie
2. zmiana oprocentowania może nastąpić w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany przestrzegając zasad dobrej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów
- W okresie obowiązywania Umowy PKO Bank Polski SA jest uprawniony do zmiany wysokości oprocentowania limitu odnawialnego, w sytuacji odpowiednio wzrostu albo spadku wysokości:
1) którejkolwiek z podstawowych stóp procentowych NBP ustalanych przez Radę Polityki Pieniężnej publikowanych na stronie internetowej NBP o co najmniej 0,25 punktu procentowego – zakres zmiany wynosi od 0,25 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stopa procentowa,
2) ustalonych jako średnia arytmetyczna notowań z miesiąca kalendarzowego, którejkolwiek z następujących stawek referencyjnych dla depozytów złotowych udzielanych na polskim rynku międzybankowym: WIBOR 1M, WIBOR 3M, WIBOR 6M, WIBOR 9M, WIBOR 12M, publikowanych w serwisie informacyjnym GPW Benchmark S.A., o co najmniej 0,10 punktu procentowego, w dowolnym okresie w ciągu ostatnich 6 miesięcy – zakres zmiany wynosi od 0,10 punktu procentowego do trzykrotności wartości, o którą została zmieniona określona stawka referencyjna.
W przypadku zaprzestania ustalania którejkolwiek z ww. stawek referencyjnych, Bank weźmie pod uwagę pozostałe przesłanki zmiany oprocentowania określone w umowie.
3. PKO Bank Polski SA, uwzględniając kierunek zmian stóp lub stawek, o których mowa w ust. 2, uprawniony jest do podjęcia decyzji o zmianie oprocentowania w terminie 6 miesięcy od zaistnienia okoliczności będących podstawą zmiany, przestrzegając zasad dobrej praktyki bankowej oraz dobrych obyczajów.
Jak podaje Kancelaria Wysmułek Sysło & Wspólnicy [źródło: https://kancelaria-wysmulek.pl/skd-decyzja-uokik-w-sprawie-pko-bp/] zakwestionowana klauzula pojawiła się w zatrważającej liczbie aż 23 tysięcy umów!
Co merytorycznie zakwestionował Prezes UOKiK odnośnie postanowień umownych dot. zmian oprocentowania? Prezes w prowadzonym przez siebie postępowaniu badał przede wszystkim postanowienia wzorców umownych w postaci aneksów do umowy kredytu w rachunku płatniczym, które podpisywane były z konsumentami. Prezes UOKiK wskazał, że bank naruszył zakaz z art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dot. stosowania we wzorcach umów niedozwolonych klauzul w myśl art. 3851 § 1 Kodeksu cywilnego. Prezes UOKiK stwierdził, że chociaż klauzule dot. odsetek, tj. wynagrodzenia banku za udzielenie kapitału kredytu, stanowią główne świadczenia stron, to w tym wypadku brzmienie jest niejednoznaczne. W uzasadnieniu decyzji podaje się, że: „Konsumenci nie są w stanie jednoznacznie ocenić, która z przesłanek zmiany oprocentowania została wzięta pod uwagę (któraś ze stawek referencyjnych NBP lub też WIBOR), jak i w jakim zakresie zmieni się oprocentowanie (od nawet 0,1 do trzykrotności wartości zmiany), a nawet czy w ogóle ta zmiana nastąpi (ze względu na powtarzające się sformułowanie „jest uprawniony”)”. Prezes UOKiK podkreślając, że mimo iż postanowienia te odnoszą się do obiektywnych kryteriów, to ich mnogość i niebezpośrednie przełożenie wartości kryteriów na zmianę wysokości oprocentowania oraz możliwość ich wyboru przez bank uniemożliwia weryfikację prawidłowości oraz powoduje ich niejednoznaczność.
Prezes UOKiK podkreślił, że bank posiada swobodę interpretacyjną klauzuli umownej oraz samodzielnie dokonuje wykładni postanowienia umownego dotyczącego zmiany oprocentowania. Tak sformułowane postanowienie stwarza dla banku możliwość dokonywania wyłącznie takich zmian, które będą uwzględniać ekonomiczny interes banku w odpowiednim dla niego czasie. Co więcej, bank nie wskazał jaka jest zależność między zmianą w postanowieniu wskazanych mierników oraz ich ewentualnych wag. Bank nie zamieścił też informacji o formule, zgodnie z którą dokona wyliczenia wysokości oprocentowania w sytuacji, gdy zmianie ulegnie więcej niż jeden czynnik. Bank ma tutaj swobodę decydowania, jaki czynnik spośród danych okoliczności weźmie pod uwagę. Uznać zatem trzeba, że tak skonstruowane klauzule umowne nie są jednoznaczne i dają możliwość ich wykorzystania na niekorzyść konsumenta. Konsument w ogóle nie jest w stanie sprawdzić poprawności i zasadności dokonywanych przez bank zmian zgodnie z zakwestionowanymi przez Prezesa UOKiK postanowieniami.
Prezes UOKiK wskazał również, że bank może podjąć decyzję o zmianie oprocentowania w dowolnym przez siebie terminie, a także w ogóle jej nie podejmować. „Klauzula umowna pozwala bankowi arbitralnie podejmować decyzje co do zmiany oprocentowania, a tym samym na podwyższenie oprocentowania w okolicznościach korzystnych dla siebie i zaniechanie działania w wypadku kształtowania się okoliczności korzystnych dla konsumenta” – podaje się w uzasadnieniu decyzji. Istnieje zatem zagrożenie, że bank będzie podejmował decyzje o zmianie oprocentowania wyłącznie na swoją korzyść.
Skutkiem uznania ww. postanowień za abuzywne jest brak związania nimi konsumentów, którzy takie umowy lub aneksy z bankiem zawarli. Wyłączenie stosowania ww. postanowień dot. zmienności oprocentowania w ich umowach prowadzić może do różnych skutków: po pierwsze, skutkiem może być zatem uniemożliwienie bankowi dokonywania zmian oprocentowania i jego określenie jako stałe; po drugie, umowa może upaść w całości i zostać uznana za nieważną z uwagi na to, że postanowienie to stanowi główny przedmiot umowy; po trzecie po stronie banku mogą zrodzić się obowiązki restytucyjne dot. zwrotu świadczenia nienależnego w przypadku zastosowania zmiany oprocentowania zgodnie z abuzywnymi postanowieniami w toku wykonywania umowy z konsumentem.
Jak widać, nie tak idealny jest świat wzorców umów bankowych i to jeszcze banku, który był stroną głośnego wyroku TSUE ws. WIBORu. Chociaż sprawy te nie łączą się jeden do jednego ze sobą, to dotyczą praktyki bankowej co do formułowania i stosowania wzorców umownych dot. zmian oprocentowania. Sam WIBOR może nie być badany pod kątem metodologicznym, jak wskazał TSUE ws. C-471/24, ale sposób sformułowania klauzul umownych już tak.
Należy zaznaczyć końcowo, że decyzja ta jeszcze nie jest ostateczna. W terminie miesiąca od jej doręczenia bank może wnieść odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
