Więź z babcią i dziadkiem jest niejednokrotnie tak silna jak z rodzicami, to nie tylko miłe wspomnienia, ale także poczucie wsparcia, możliwość poznania odległych rodzinnych historii. Niemniej jednak często w sytuacjach konfliktów rodzinnych czy rozwodów, zapominamy, że dziadkowie mają prawo do kontaktów z wnukami. Poniżej wyjaśniamy na czym ono polega.
Skąd wynika prawo do kontaktów?
Podstawą w tym zakresie jest art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który przyznaje rodzicom i dzieciom niezależnie od władzy rodzicielskiej prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Ustawodawca w art. 113(6) k.r.o. rozszerzył to prawo także na rodzeństwo, dziadków, a także innych osób, jeżeli przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem.
W praktyce oznacza to, że prawo dziadków do kontaktów z wnukami:
- jest niezależne od tego, czy rodzice pozostają w związku czy są po rozwodzie,
- jest niezależne od władzy rodzicielskiej,
- przysługuje i dziadkom ze strony matki i ze strony ojca, nawet jeśli z jednym z rodziców dziecko nie utrzymuje kontaktu.
Nie jest to jednak prawo absolutne i sądy, jak to w prawie rodzinnym, kierują się przede wszystkim dobrem dziecka.
Na czym polegają „kontakty”?
Kontakty to nie tylko wspólne spędzanie czasu, ustawa wprost wskazuje, że chodzi o:
- przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu),
- bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencja, komunikacja za pomocą środków porozumiewania się na elektronicznych.
Jak uregulować kontakty z wnukiem?
Krok pierwszy: porozumienie
W związku z tym, że droga sądowa jest dłuższa i bardziej obciążająca emocjonalnie, warto najpierw spróbować:
- rozmowy i pisemnego porozumienia z rodzicami dziecka, określającego np. konkretne dni, godziny i formę kontaktów,
- mediacji rodzinnej – bezstronny mediator pomaga wypracować rozwiązanie akceptowalne dla wszystkich, a wypracowane ustalenia można następnie zatwierdzić w sądzie, nadając im moc ugody.
Krok drugi: wniosek do sądu
Jeśli porozumienie nie jest możliwe, bądź nie przyniesie efektów, dziadkowie mogą wystąpić z wnioskiem o uregulowanie kontaktów do sądu.
Gdzie złożyć wniosek? Do sądu rejonowego, wydział rodzinny i nieletnich, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka.
Kto jest stroną postępowania? Wnioskodawcami są dziadkowie, a uczestnikami postępowania rodzice dziecka.
Co powinien zawierać wniosek?
- dokładne określenie, jak mają wyglądać kontakty – w jakie dni, w jakich godzinach, w jakim miejscu, czy z noclegiem, czy obejmują wakacje/święta,
- krótkie przedstawienie sytuacji rodzinnej i przyczyn, dla których dotychczasowy kontakt nie jest możliwy (np. konflikt z rodzicem, ograniczanie widzeń),
- wskazanie, że proponowany harmonogram da się pogodzić z kontaktami dziecka z rodzicami i jego codziennym funkcjonowaniem (szkołą, zajęciami).
Postępowanie toczy się w tzw. trybie nieprocesowym. W konsekwencji jest więc mniej sformalizowane niż zwykły proces cywilny, ale nadal wymaga starannego przygotowania wniosku i argumentacji, opartej na faktach, a nie emocjach.
Ile to kosztuje?
Wniosek o uregulowanie kontaktów podlega opłacie sądowej stałej w wysokości 100 zł.
Dodatkowe koszty mogą pojawić się, jeśli uczestnik korzysta z pomocy pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) lub jeśli sąd zdecyduje o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych (np. z zakresu psychologii), co w sprawach spornych zdarza się dość często.
Jak wygląda postępowanie?
Standardowo sprawa przebiega w kilku etapach:
- Złożenie wniosku wraz z dowodami (np. korespondencją ukazującą utrudnianie kontaktów).
- Wyznaczenie posiedzenia, na które wzywani są wnioskodawcy (dziadkowie) i uczestnicy (rodzice).
- Wysłuchanie stron, a często również dziecka, jeśli jego wiek i stopień dojrzałości na to pozwalają.
- Ewentualna opinia specjalistów – w sprawach spornych sąd może skierować rodzinę na badanie do opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów (OZSS), by ocenić więź dziecka z dziadkami i wpływ kontaktów na jego dobro.
- Możliwość zabezpieczenia kontaktów na czas trwania postępowania – jeśli sprawa się wydłuża, a więź dziecka z dziadkami jest zagrożona, warto wnioskować o tymczasowe uregulowanie kontaktów już na czas procesu. Można to zrobić już we wniosku lub w trakcie postępowania na dowolnym jego etapie.
- Wydanie postanowienia kończącego sprawę.
Jak może zakończyć się sprawa?
Sąd, kierując się przede wszystkim dobrem dziecka, może:
- ustalić konkretny harmonogram kontaktów – najczęstsze rozstrzygnięcie, gdy nic nie wskazuje, by kontakt z dziadkami szkodził dziecku,
- ograniczyć kontakty – np. do rozmów telefonicznych, spotkań w obecności rodzica lub w wyznaczonym miejscu, jeśli pełna swoboda kontaktów budziłaby wątpliwości,
- zakazać kontaktów – w wyjątkowych sytuacjach, gdy udowodniono, że zagrażałyby one dobru lub bezpieczeństwu dziecka,
- oddalić wniosek, jeśli uzna, że aktualna sytuacja nie wymaga sądowej ingerencji.
Co, jeśli rodzic mimo postanowienia sądu nie wykonuje kontaktów?
To niestety dość częsta sytuacja, szczególnie gdy występuje konflikt. Samo postanowienie sądu nie zawsze wystarcza, by rodzic faktycznie umożliwił kontakt. W takiej sytuacji dziadkowie mogą wystąpić do sądu z wnioskiem o zagrożenie rodzicowi nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde niewykonane lub nienależycie wykonane spotkanie. Następnie, jeśli i to nie przyniesie efektów, można wnieść o faktyczne nakazanie zapłaty tej sumy.
Pobierz darmowy wzór wniosku, klikając tutaj: Wzór wniosku o ustalenie kontaktów z wnukiem
A jeśli potrzebujesz reprezentacji w sprawie przed sądem – zgłoś się do nas, pomożemy!
Autorka: mgr Amelia Cichoń, GÓRALSKA | ROŻEK adwokaci
