Bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu nie mógł rozpocząć się przed 3 sierpnia 2008 r. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 2 grudnia 2025 r. sygn. akt P 10/16
Autorka: Amelia Cichoń, Góralska | Rożek adwokaci s.c.
Służebność przesyłu to instytucja wprowadzona do polskiego porządku prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. w związku z koniecznością uregulowania sytuacji prawnej przedsiębiorców korzystających z cudzych nieruchomości na potrzeby prowadzenia sieci energetycznych, telekomunikacyjnych, gazowych, wodociągowych i innych urządzeń przesyłowych.
Od lat jednak trwała dyskusja, czy przed dniem wprowadzenia tych przepisów możliwe było zasiedzenie służebności przesyłu.
Sąd Najwyższy kilkukrotnie stanął na stanowisku, w tym w uchwałach wydanych w składzie siedmiu sędziów, że jeśli przedsiębiorca przesyłowy korzystał z nieruchomości w sposób odpowiadający treści służebności przesyłu, mógł nabyć tą służebność przez zasiedzenie w formie służebności gruntowej. Oznaczało to, że bieg terminu rozpoczęty w latach 70. czy 80. mógł skończyć się nawet przed 2008 r., a przedsiębiorca pomimo braku formalnej regulacji – stawał się uprawniony z mocy prawa.
W konsekwencji, wnioski o stwierdzenie zasiedzenia przez przedsiębiorców przesyłowych były masowo przez sądy uwzględniane, co wiązało się z zamknięciem drogi właścicielom nieruchomości do wystąpienia z żądaniem ustanowienia służebności za wynagrodzeniem.
Taka praktyka została jednak z dniem 2 grudnia 2025 r. uznana za niezgodna z Konstytucją.
Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2025 r. sygn. akt P 10/16 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż:
Art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm.), rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Jakie roszczenia przysługują właścicielowi nieruchomości?
- Skarga o wznowienie postępowania
Zgodnie z art. 4011 k.p.c. możliwe jest wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem, jeśli Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia.
Zatem jeśli, prawomocnym orzeczeniem sądu stwierdzono zasiedzenie służebności przesyłu, bądź z uwagi na zarzut zasiedzenia oddalono wniosek o ustanowienie służebności, właścicielowi nieruchomości przysługuje prawo wniesienia skargi o wznowienie postępowania.
Skargę wnosi się w terminie 3 miesięcy od dnia opublikowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeśli orzekały sądy różnych instancji – do sądu instancji wyższej.
W skardze należy wskazać m. in. zaskarżone orzeczenie, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.
- Roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem
Najprościej kwestię tą rozwiązać, zawierając umowę z przedsiębiorcą. Jeśli ten odmawia jej zawarcia, właściciel nieruchomości może zwrócić się do sądu z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.
Taki wniosek należy złożyć do sądu rejonowego właściwego ze względu na położenie nieruchomości, na której ustanowiona ma być służebność. Wniosek podlega opłacie w kwocie 100 zł.
- Roszczenie o zapłatę wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości
Jeśli przedsiębiorca nie posiada tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, na której położone są urządzenia przesyłowe, właściciel nieruchomości może również wystąpić z pozwem o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Wysokość wynagrodzenia winna uwzględniać ceny rynkowe za korzystanie z nieruchomości, jak gdyby była ustanowiona na niej służebność przesyłu, a także stopień ingerencji w prawo własności (postanowienie SN z 23.08.2022 r., I CSK 1698/22).
Pozew o zapłatę należy złożyć do sądu właściwego ze względu na położenie nieruchomości i może on uwzględniać roszczenie za korzystanie z nieruchomości w okresie ostatnich 6 lat, z uwagi na przedawnienie dalszych roszczeń.
- Droga administracyjna
Powyższe roszczenia mogą przysługiwać właścicielem nieruchomości, na których położone są urządzenia przesyłowe, przy założeniu, że przedsiębiorca nie dysponuje tytułem prawnym do niezbędnego dla wykonywania ciążących na nim obowiązków związanych z własnością urządzeń przesyłowych. Takim bowiem tytułem prawnym może być decyzja ograniczająca możliwość korzystania z nieruchomości (tzw. małe wywłaszczenie), która jest wydawana obecnie na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a uprzednio na podstawie ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W takiej sytuacji, jeśli właściciel nieruchomości w chwili wydania decyzji nie otrzymał z tego tytułu odszkodowania, może go dochodzić na drodze administracyjnej, występując z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości do organu, który wydał taką decyzję.
