Dzisiejszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-744/24 (P.W. przeciwko Bank Polska Kasa Opieki S.A.) rozstrzyga kwestię, która od lat budzi wątpliwości w polskich sądach: czy bank może naliczać odsetki nie tylko od kwoty faktycznie wypłaconej kredytobiorcy, ale również od kosztów kredytu — prowizji, opłat, a także składek ubezpieczeniowych?
Odpowiedź Trybunału jest jednoznaczna: nie.
Sprawa trafiła do TSUE za pośrednictwem pytania prejudycjalnego zadanego przez Sąd Rejonowy we Włodawie. Konsument zawarł z Bankiem Pekao (Bank Polska Kasa Opieki) umowę o kredyt konsumencki na kwotę 150 000 zł. Na jego konto faktycznie wpłynęło jednak 133 214,92 zł — pozostałe 16 785,08 zł zostało przeznaczone na sfinansowanie składki ubezpieczeniowej. Ubezpieczenie było formalnie dobrowolne, ale jego wykupienie wiązało się z obniżeniem stopy oprocentowania, co oznaczało, że w praktyce było ono warunkiem uzyskania kredytu na oferowanych warunkach.
Bank zastosował stopę oprocentowania — wynoszącą 8,49% w stosunku rocznym — do pełnej kwoty 150 000 zł, a więc również do tej części, która pokryła koszt ubezpieczenia i nigdy nie trafiła do rąk konsumenta. Konsument złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, a wobec odmowy banku wniósł powództwo do sądu.
Sąd polski zapytał TSUE, czy dyrektywa 2008/48/WE o kredycie konsumenckim sprzeciwia się postanowieniom umownym przewidującym naliczanie odsetek nie tylko od kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również od pozaodsetkowych kosztów kredytu — a więc od kwot, które konsument jest zobowiązany zapłacić, ale które nie zostały mu faktycznie przekazane.
Trybunał udzielił odpowiedzi twierdzącej, powołując się na definicje zawarte w art. 3 dyrektywy 2008/48/WE.
Punktem wyjścia jest rozróżnienie między „całkowitą kwotą kredytu” a „całkowitym kosztem kredytu ponoszonym przez konsumenta”. Dyrektywa traktuje te pojęcia jako odrębne: całkowita kwota kredytu to kwota udostępniona konsumentowi, natomiast całkowity koszt kredytu obejmuje wszystkie opłaty, odsetki, prowizje i inne koszty — w tym składki ubezpieczeniowe, jeżeli ubezpieczenie jest wymagane do uzyskania kredytu lub uzyskania go na danych warunkach. TSUE podkreślił, że „całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.”
Z kolei „stopa oprocentowania kredytu” została w art. 3 lit. j) dyrektywy zdefiniowana jako oprocentowanie stosowane do „wypłaconej kwoty kredytu.” Trybunał wyjaśnił, że pojęcie to wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów kredytu, które nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi. Jak wprost wskazał Trybunał w sentencji wyroku:
„[Art. 3 lit. g) i j) dyrektywy 2008/48/WE] stoi on na przeszkodzie włączeniu do umów o kredyt konsumencki warunków przewidujących stosowanie stopy oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem i wchodzących w związku z tym w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.”
Opisana praktyka — naliczanie odsetek od prowizji lub ubezpieczenia skredytowanego w ramach umowy — jest w Polsce powszechna i dotyczy zarówno kredytów bankowych, jak i pożyczek udzielanych przez instytucje pozabankowe. Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. przesądza, że jest ona niezgodna z prawem unijnym, a tym samym — z przepisami polskiej ustawy o kredycie konsumenckim, która stanowi jej implementację.
W praktyce oznacza to, że umowa kredytu konsumenckiego zawierająca postanowienie przewidujące naliczanie odsetek od kosztów kredytu może być dotknięta wadą uzasadniającą skorzystanie z sankcji kredytu darmowego na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Sankcja ta polega na zwrocie kapitału kredytu bez odsetek i kosztów, w terminach i na zasadach określonych w umowie.
Niezależnie od niej, konsument może dochodzić zwrotu nadpłaconych kwot za okres już miniony.
Wyrok w sprawie C-744/24 wpisuje się w konsekwentną linię orzeczniczą TSUE dotyczącą transparentności umów kredytowych i ochrony konsumentów przed ukrytymi kosztami.
Jeśli zawarłeś umowę kredytu konsumenckiego i chcesz sprawdzić, czy bank prawidłowo ustalił podstawę naliczania odsetek, zapraszamy do kontaktu z kancelarią — analiza umowy pozwoli ocenić, czy przysługują Ci roszczenia.
Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
